فرهنگ‌نامه‌ی معماری ایران در مراجع فارسی

سید محمد بهشتی و مهرداد قیومی بیدهندی (زیر نظر). فرهنگ‌نامهٔ معماری ایران در مراجع فارسی. تهران: متن، ‏‫۱۳۸۸.‬

 

مقدمه

از وظایف طرح دانشنامه‌ی تاریخ معماری و شهرسازی ایران این است که علاوه بر عرضه‌ی مطالب تازهای که پیشتر در اختیار همه‌ی اهل تحقیق نبوده است، دسترس به منابع پیشین را تسهیل کند. بر این اساس، شماری از محصولات جنبی طرح دانشنامه نتیجه‌ی ساماندهی دوباره و عرضه‌ی آثاری است که دیگران، احتمالاً با مقصودها و موضوع‌های دیگر، تهیه کرده‌اند؛ اما در هر صورت، به کار محقق تاریخ معماری و شهرسازی ایران می‌آید.
از جمله‌ی این منابع، کتابهای مرجع فارسی است. تعداد این کتابها کم نیست؛ اما برخی از آنها از نظر موضوع ما مهمتر است. کتاب‌های مرجع مورد نظر را می‌توان در سه دسته قرار داد: کتاب‌های عمومی لغت فارسی (مانند لغت‌نامه‌ی دهخدا، فرهنگ فارسی معین، فرهنگ بزرگ سخن)، دانشنامه‌های عمومی فارسی (مانند دایرةالمعارف فارسی مصاحب، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه‌ی جهان اسلام)، دانشنامه‌های تخصصی فارسی (مانند گنجنامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران).
پیداست که اگر محقق بتواند به جای مراجعه به ده‌ها جلد این مراجع و جستجو از میان هزاران مدخل نامرتبط، مدخل‌های مربوط به معماری ایران در همه‌ی آنها را در یک جا ببیند، هم کارش آسانتر خواهد شد و هم احتمالاً از مجاورت مدخلهای مربوط به معماری نکته‌هایی تازه خواهد آموخت. از این گذشته، این همنشینی از دیدگاه طرح دانشنامه‌ی تاریخ معماری و شهرسازی ایران به معماری و تاریخ معماری حکایت می‌کند. در کتاب حاضر، مدخل‌های مربوط به معماری و شهرسازی ایران را در دامنه‌های یادشده برگزیده و با نظامی که ذکر خواهد شد در کنار هم آورده‌ایم.
شناسایی و گزینش مدخلهای مرتبط با معماری و شهرسازی از میان هزاران مدخل این مراجع بر مبنای نگرش دانشنامه‌ی تاریخ معماری و شهرسازی ایران به معماری و شهر و تاریخ معماری در طی پژوهشی دوساله صورت گرفته است. در این جستجو و گزینش، هر مدخلی را که به نحوی ــ به تصریح یا تلویح ــ به مکان مصنوع دلالت کند برگزیده‌ایم. به این ترتیب نه فقط آثار تاریخ معماری و شهر، بلکه آثار از میان‌رفته؛ پدیدآورندگان (حامیان و بانیان، معماران، ...)؛ اصناف مربوط به معماری؛ اصطلاحات معماری؛ اصطلاحات فقهی و حقوقی ذیربط؛ واژگان مربوط به مدیریت آثار معماری، افعال و مصادر ذیربط؛ مثل‌ها و کنایه‌هایی را که مدلول آنها مکانی واقعی یا تصوری باشد نیز در زمره‌ی این مداخل شمرده‌ایم. بسیاری از این مداخل در کتاب‌های مرجع نیز مدخل بوده؛ و بسیاری دیگر نیز از ذیل مدخل مراجع استخراج شده است.
این فرهنگ‌نامه در دو مجلد تنظیم شده است: ۱) اصطلاحات و مفاهیم؛ ۲) اَعلام.

 

 

کتاب‌شناسی مراجع
انوری، حسن (و.). فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن، ۱۳۸۱.
انوری، حسن (و.). فرهنگ کنایات سخن، تهران: سخن، ۱۳۸۳.
حداد عادل، غلامعلی (و.). دانشنامه‌ی جهان اسلام، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۷۵ (مجلدهای منتشرشده).
دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۷۷.
رواقی، علی. ذیل فرهنگ‌های فارسی، تهران: هرمس، ۱۳۸۰.
مصاحب، غلامحسین (و.). دایرةالمعارف فارسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۰.
معین، محمد. فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۷۷.
موسوی بجنوردی، محمدکاظم (و.). دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۵ (مجلدهای منتشرشده).

 

 

فرهنگ‌نامه‌ی معماری ایران در مراجع فارسی

فرهنگ‌نامه‌ی معماری ایران در مراجع فارسی

ج ۱: اصطلاحات و مفاهیم. ج ۲: اعلام.

 

شابک

دوره

978-964-232-079-0 ‬‬ ‏‫

ج ۱‬

‬‏‫‬ 978-964-232-077-6‬

ج ۲‬‬‬‏‫

978-964-232-078-3